Binnenvader Jaap Bodd (l), een Rotaracter, mw. Van Vliet (r)

Op 28 april 2012 bood de  Rotaractclub Amersfoort de bewoners van De Armen de Poth een high tea aan.

De 14 leden van deze serviceclub voor jonge vrouwen en mannen (18 – 30 jaar) bezorgden in de Celzusterenkamer tientallen bewoners een onvergetelijke middag. Centraal stond het doel om jong en oud in contact te brengen. Daarbij werden oud-Hollandse spelletjes ingezet. Sjoelbakken, mensergerjeniet, halma, schaken, dammen, kaartspelen en een ingenieus apparaat waar je via een opgewonden tol een aantal kegels moest omgooien. De gehele opzet viel erg in de smaak en verliep buitengewoon geanimeerd. Meer dan de helft van de bewoners
maakte van deze buitenkans gebruik. Een groot succes.

Rotaract Amersfoort bedankt!

Nestor Crone (l) en Rotaractvoorzitter Patrick Sohilait (r)

Op 5 april jongstleden vond de Passuitdeling plaats. Bewoners , (oud) regenten en hun partners verzamelden zich in de Celzusterenkamer voor een kopje koffie. Bij die gelegenheid nam drs. F.K.A. Fokkema, voorzitter van het College van Regenten, het woord om ons geheugen op te frissen over de betekenis van het Paasfeest.

Het luiden van de klok van de Sint Rochuskapel markeerde het begin van de eigenlijke uitdeling: een paasbrood en een doos eieren. Bijzonder was dat voor het eerst de klok werd geluid door de pas benoemde binnenvader de heer Jaap Bodd. In zekere zin werd daarmee ook de vertrekkende binnenvader Jan Stapper uitgeluid.

In de maand april heeft de stichting twee binnenvaders want na een inwerkperiode zal de heer Stapper formeel per 1 juni terugtreden. Zijn opvolger de heer Bodd is nu reeds in functie en woonachtig in de woning van de binnenvader in het Hoofdgebouw van “De Armen de Poth”.

Maandelijks organiseert het Archief Eemland het Historisch Café voor allen die belangstelling hebben voor de geschiedenis van Amersfoort. “De Armen de Poth” is een van de sponsors die deze bijeenkomsten mogelijk maken en daarmee de gelegenheid hebben iets van hun activiteiten te vertellen. In dat kader gaf op 12 april drs. A.J. de Jonge, lid van het College van Regenten, een inleiding voor een aandachtig gehoor van ruim veertig personen. De Jonge gaf een overzicht van de zorg voor het eeuwenoude archief van “De Armen de Poth” dat sinds 1984 is opgenomen in het Archief Eemland. Voorbeelden van deze samenwerking zijn de complete inventarisatie van het Poth-archief door drs A.E.M. Reichgelt, de publicatie van het Dagboek van een Burgemester (1515-1516) en de restauratie van zo’n 500 oude Poth-zegels.

De Jonge toonde zich heel tevreden met recente initiatieven van het Archief Eemland. Voorbeelden daarvan zijn: de transcriptie van oude handschriften met hulp van vrijwillgers en de veertig ‘vensters’ op de geschiedenis van Amersfoort (waaronder de persoon van Jorden van de Maeth, ook oud-Regent van De Poth). Hij vertelde dat De Poth ook studies wil uitvoeren over de landerijen, afbeeldingen en schilderijen in het bezit van De Poth en daarover artikelen op de eigen website wil plaatsen. De Jonge gaf aan dat er weliswaar al veel werk is verzet maar dat echte ontsluiting nog moet beginnen.

Niet alles lukt, bijvoorbeeld door gebrek aan financiële middelen voor wetenschappelijk onderzoek. Zo zijn de plannen voor een vervolg op oudere publicaties zoals van die van dr. F.J.W van Kan voorlopig in de ijskast gezet. Op een later moment kan hopelijk het plan worden gerealiseerd voor een uitgebreide studie over de Amersfoortse armenzorg vanaf de middeleeuwen tot de vroegmoderne tijd, een thema dat steeds een leiddraad voor De Poth is geweest.

Met deze werkzaamheden wil de huidige stichting “De Armen de Poth” een bijdrage leveren aan de zichtbaarheid van deze instelling binnen de geschiedenis van Amersfoort. Daarmee kan ook de algehele bewustwording van de rijke historie van Amerfoort worden gestimuleerd, aldus De Jonge.

De volgende dag heeft het College in een brief nog eens de argumenten voor onze zorgen samengevat. Samen met de door de Bewonerscommissie verzamelde handtekeningen van de bewoners is de brief nu in het bezit van de gemeente. In de brief wordt benadrukt dat “De Armen de Poth” al eeuwenlang een vergelijkbare zorg als nu de Gemeente heeft voor het welzijn van minderbedeelde en bejaarde Amersfoorters.

Echter, de mogelijke keuze voor de dag- en/of nachtopvang van (verslaafde?) dak- en thuislozen pal naast ons hofje achten wij onverantwoord vanwege de onvermijdelijke overlast en onrust voor de bewoners en bezoekers. Ook de uitstraling en de exploitatie van het hofje lopen daarmee gevaar.

Vanzelfsprekend wil het College van Regenten in het verdere traject constructief meedenken met de problematiek zoals die door de gemeente moet worden opgelost.

De regentenvergadering in december 2011 was een gedenkwaardige bijeenkomst. Nestor mr. D.C. Hoevers heeft na 34 jaar zijn vertrouwde functie als Regent in het College van Regenten van de stichting “De Armen de Poth” afgestaan. In zijn plaats werd geïnstalleerd mevrouw mr. G. Perrick. De heer Hoevers, oud-notaris te Amersfooort, kan worden geprezen om zijn langjarige en intense betrokkenheid bij het eeuwenoude liefdadigheidswerk van de stichting.

Bijzonder is ook dat na bijna zes eeuwen mevrouw Perrick aantreedt als onze eerste vrouwelijke bestuurder. Als Regent zal zij haar aandacht vooral richten op sociale en juridische aspecten. In haar dagelijks leven is mevrouw Perrick als rechter verbonden aan de rechtbank te Utrecht.

Traditiegetrouw wisselde in december ook het voorzitterschap: na dr. W.J.H. Verwers werd nu drs. F.K.A. Fokkema voorzitter, terwijl drs. A.D. de Jonge in de startblokken staat voor het jaar 2013.

Uittredend Regent Hoevers (r) en Regent/secretaris-penningmeester Van den Wall Bake

College van Regenten 2012. Vlnr: ir.G.W.van  Hoogevest, ir.D.A. van den Wall Bake (secr-pen),

dr.W.J.H. Verwers, drs.F.K.A.Fokkema (vz 2012), mr.G.Perrick, drs.A.D. de Jonge, K.H.Swierenga

Hofjes zijn karakteristiek door hun vorm: meestal een rechthoekige aanleg met huisjes aan de randen. Ook andere elementen maken vaak deel uit van een hofje, zoals een poort, pomp, bleek en soms een zonnewijzer. In 2009 is het hofje De Armen de Poth overgegaan tot de aanschaf van een zonnewijzer. Daarover zal hieronder het een en ander worden verteld, niet alleen over onze nieuwe aanschaf, maar ook over zonnewijzers in het algemeen.

Een zonnewijzer is een instrument dat de dagelijkse tijd aangeeft, waarbij gebruik gemaakt wordt van het zonlicht. Op een zonnige dag geeft een stift of een zogenaamde sierschaduwwerper (een streep) schaduw die op een vlak of schijf valt. Daarop zijn uren zijn aangegeven, zodat we de zonnetijd kunnen aflezen.

Zo simpel als het hier is voorgesteld, is de praktijk helaas niet. En dat heeft verschillende redenen. Zoals bekend draait de aarde om haar as. In ons hofje, dat zich bevindt op het noordelijk halfrond, komt de zon in het oosten op en gaat in het westen onder. Dat is echter niet overal zo. Op het zuidelijk halfrond is de situatie omgekeerd.

Naast het onderscheid tussen noord en zuid, zijn er ook verschillen tussen oost en west. Zo kennen we op aarde 24 tijdzones die een uur van elkaar verschillen, uitgaande van de (noord-zuid gerichte) meridiaan van Greenwich. Binnen zo’n tijdzone van een uur is weliswaar de tijdsaanduiding gelijk, maar bereikt de zon binnen dat uur (op onze klok) op verschillende momenten zijn hoogste punt, afhankelijk van de plaats waar je je binnen zo’n tijdszone bevindt. Het verschil tussen Greenwich en Amsterdam bedraagt zo’n 40 minuten.

Willen we een betrouwbare zonnewijzer produceren, dan moeten we dus precies weten waar we ons op aarde bevinden. Daarvoor kunnen we tegenwoordig gebruik van het GPS-systeem. Maar het is nog ingewikkelder, want de aarde draait rond de zon in de loop van een jaar niet in een cirkel, maar in een ellips. Ook dat zorgt voor allerlei verschillen in de tijdsaanduiding tussen de klok en de zonnewijzer. Daarvoor moet er een tijdvereffening worden toegepast die in Amersfoort maximaal zo’n 15 minuten bedraagt. Die kan door middel van een gebogen lijn worden aangegeven. Ook is het mogelijk jaargetijden, eveneens door lijnen, op de zonnewijzer te laten aanwijzen. De globale datum binnen een jaargetijde kan informatie geven door een punt in de schaduwwerper.
Sinds 1977 is weer de zomer- en wintertijd ingevoerd. Ook dat is een gegeven dat op een zonnewijzer zichtbaar kan worden gemaakt.

Als we al deze gegevens op een zonnewijzer (er zijn overigens nog meer mogelijkheden, zoals de dierenriem), zouden willen aanbrengen, dan wordt het een wirwar van lijnen, cijfers, etc., waaruit het zeer moeilijk is de juiste tijd af te lezen. Daarom is voor de zonnewijzer in De Poth een keuze gemaakt, na uitvoerig overleg met Henk Hollander (Analemma, Amsterdam), die voor ons het ontwerp en de uitvoering verzorgd heeft. De zonnewijzer van De Poth geeft simpel de zomertijd aan. Dat heeft een praktische reden: de meeste bezoekers komen ’s zomers naar ons hofje en dan schijnt de zon het vaakst. Het betekent dat we, afhankelijk van de maand, een maximale tijdsafwijking van zo’n kwartier moeten accepteren, afhankelijk van de tijdvereffening.

Er bestaan verschillende soorten zonnewijzers. De meest algemene zijn bolvormige, horizontale en verticale zonnewijzers. Ook zijn er ware kunstwerken gemaakt die als zonnewijzer de tijd aangeven. Als voorbeelden in Amersfoort noem ik de zonnewijzer op de Sint Joriskerk, aan de achterzijde van Museum Flehite, in Park Randenbroek en als kuntwerk op het Stationsplein.

De stichting De Armen de Poth heeft gekozen voor een simpel horizontaal exemplaar: een platte ronde schijf op een betonnen sokkel met een hoogte van 40 cm. De schijf, met een diameter van 70 cm, is gemaakt van gezoet graniet. Aan de bovenzijde lezen we: De Armen de Poth, aan de onderzijde: 8 juni 1447. Dat is de datum waarop De Poth in historische bronnen voor het eerst vermeld wordt. In de granieten schijf is een ronde roestvrij stalen plaat, met een doorsnede van 50 cm, ingelegd waarop een sierschaduwwerper van hetzelfde materiaal is aangebracht. Op de metalen plaat zijn de uren in Romeinse cijfers aangegeven. Ook zijn er lijnen die de vier seizoenen weergeven. Die kunnen afgelezen door een punt op de schaduwwerper. Onderaan de plaat is het Poth-embleem, een driepoot, weergegeven.

Bij de oplevering van de zonnewijzer zijn de gegevens over de tijdvereffening door Analemma op papier aangeleverd, zodat met behulp daarvan op een zonnige zomerdag exact de juist (zomer-)tijd kan worden afgelezen.

Literatuur
Zonnewijzers in Nederland door J.G. van Cittert-Eymers en M.J. Hagen, 1984, Zutphen.